wstęp
dystymia
obraz kliniczny depresji
praktyka lekarza rodzinnego
wpływ stresu na mózg
stres a depresja
leki normotymiczne
psychiatryczny model przeciwdziałania samobójstwom
Warsztaty, dotyczące Dulsevii i Oprymei organizownych przez firmę KRKA pod patronatem SAPD
   

OBRAZ KLINICZNY DEPRESJI

Depresja typowa (cechy i objawy endogennego zespołu depresyjnego)

Stany depresyjne występujące w przebiegu chorób afektywnych są nazywane depresjami endogennymi. Ich odpowiednikiem w ICD-10 jest epizod depresyjny. W psychiatrii amerykańskiej używa się pojęcia duża depresja (major depression). Objawy występujące w depresji endogennej można podzielić na dwie grupy - osiowe (pierwotne) oraz niespecyficzne (wtórne). Te pierwsze dają typowy obraz depresji typu endogennego, drugie mogą występować w innych zaburzeniach depresyjnych.
    Do objawów osiowych należą:
  • obniżenie nastroju (smutek, przygnębienie, przykre przeżywanie ogółu wydarzeń, niemożność przeżywania radości - anhedonia)
  • obniżenie napędu psychoruchowego (spowolnienie myślenia, tempa wypowiedzi, poczucie obniżonej sprawności intelektu i pamięci, spowolnienie ruchowe - zahamowanie, utrata energii, siły, poczucie ciągłego zmęczenia; u części chorych zamiast zahamowania występuje niepokój ruchowy
  • zaburzenia rytmu okołodobowego (wczesne budzenie się, sen płytki przerywany, a czasem senność w ciągu dnia, wahania samopoczucia - "rano gorzej, wieczorem lepiej",
  • lęk (poczucie napięcia, zagrożenia, trwożliwe oczekiwanie, niepokój manipulacyjny, podniecenie ruchowe; często lokalizowany przez chorych w okolicy przedsercowej)

Często depresji endogennej towarzyszą objawy somatyczne - bóle głowy, karku, wysychanie w jamie ustnej, zaparcia, brak apetytu, ubytek masy ciała.

Żaden z wymienionych wyżej objawów sam w sobie nie stanowi o rozpoznaniu endogennego zespołu depresyjnego i może występować w innych zaburzeniach psychicznych czy też chorobach somatycznych. Może też być powikłaniem leczenia farmakologicznego. Pojawienie się przynajmniej trzech cech nadaje depresji endogennej charakterystyczny obraz i upoważnia do jej rozpoznania.

Oprócz objawów pierwotnych w depresji może pojawić się szereg symptomów nieswoistych. Dotyczą one specyficznych zaburzeń myślenia oraz zaburzeń aktywności złożonej.

Sposób myślenia pacjenta w depresji można określić „światopoglądem depresyjnym”. Chorzy „czarno” widzą swoją przyszłość, depresyjnie oceniają własną osobowość, możliwości (niska samoocena), nie dostrzegają szans wyleczenia, odczuwają poczucie winy i małej wartości, zniechęcenie do życia, mają myśli i czyny samobójcze. Stąd już tylko krok do wypowiadania sądów o charakterze urojeniowym - urojenia grzeszności, winy i kary, hipochondryczne, nihilistyczne, urojenia klęski, katastroficzne. Myśli chorych mogą mieć charakter natrętny. Utrata zainteresowań światem zewnętrznym, poczucie niesprawności intelektualnej i fizycznej prowadzi do osłabienia kontaktów z innymi ludźmi. Chorzy unikają spotkań towarzyskich, wizyty znajomych lub rodziny sprawiają im dużo problemów. Niektórzy, mimo znacznego nawet nasilenia objawów, próbują wywiązywać się z obowiązków zawodowych i domowych. Przychodzi im to z ogromnym trudem, wiele wysiłku wymaga „trzymanie fasonu”, żeby koledzy i przełożeni w pracy nie zorientowali się, że coś jest nie tak. Chorzy w pracy zajmują się głównie zajęciami rutynowymi, podjęcie jakiejkolwiek inicjatywy wydaje się im niemożliwe. Z kolei część chorych już przy pierwszych objawach choroby rezygnuje z pracy, wycofuje się z jakiejkolwiek aktywności.

Przebieg depresji endogennej jest zwykle indywidualny, zróżnicowany. Czasem, zwłaszcza w zaburzeniach afektywnych dwubiegunowych, objawy pojawiają się nagle, narastają w ciągu kilku dni i w podobny sposób mogą ustępować. Znacznie częściej jednak pojawiają się stopniowo w ciągu kilkunastu dni, a nawet tygodni. Stopniowo też ustępują.


Depresja maskowana

Czasem rozpoznanie depresji nastręcza znacznych trudności, gdyż objawy choroby są maskowane dolegliwościami fizycznymi bądź psychopatologicznymi. Konsekwencją trudności diagnostycznych mogą być błędy w terapii. Pacjenci zwykle uzyskują pomoc tylko objawową, wielu z nich uzależnia się od leków.
    Do najczęstszych "masek" depresji należą:
  • zaburzenia snu
  • zaburzenia lękowe
  • natręctwa
  • zmęczenie
  • bóle głowy
  • inne dolegliwości bólowe (m.in. n. trójdzielny, n. kulszowy)
  • świąd skóry
  • przewlekłe dolegliwości żołądkowo-jelitowe
  • kołatania serca
  • zespół dławicy piersiowej
  • nadużywanie alkoholu i/lub leków

Należy oczywiście sprawdzić wszystkie możliwe przyczyny występowania tych objawów lecz w różnicowaniu nie można pominąć depresji.


Depresja w przebiegu chorób somatycznych i stosowania leków

W dużej części przypadków depresja może współwystępować ze schorzeniom organicznym zwłaszcza o przebiegu chronicznym. Może też być wynikiem przyjmowanych leków. Im cięższy przebieg choroby podstawowej tym większe prawdopodobieństwo wystąpienia depresji. Wielu lekarzy uznaje wystąpienie objawów depresji za uzasadnione zważywszy ciężkość stanu somatycznego. Niemniej jednak nie u wszystkich pacjentów przewlekle chorych depresja występuje. Jedne z najczęściej występujących objawów - zmęczenie, ból czy chudnięcie często przypisywane są chorobie somatycznej. A mogą być objawami depresji i błędne ich odczytanie spowoduje nieskuteczność terapii. Z drugiej strony objawy te mogą występować w chorobie nowotworowej i wówczas diagnostyka depresji powinna się opierać o inne symptomy - poczucie bezsensu życia, anhedonia, poczucie winy.

Zaburzenia nastroju są zjawiskiem częstym u osób z organicznym uszkodzeniem mózgu. Wystąpienie depresji nie musi wiązać się jedynie ze zmianami w mózgu. Bardzo często jest związane z czynnikami psychologicznymi, niesprawnością intelektualną i ruchową, narastającym inwalidztwem. Obraz kliniczny depresji u osób z organicznym uszkodzeniem OUN wykazuje duże zróżnicowanie. Może to być przewlekłe, niezbyt nasilone przygnębienie, nieznaczny lęk, hipochondria, bezsenność lub depresja z podnieceniem, urojeniami, silnym niepokojem.

Ponieważ w chorobach somatycznych chory zwykle jest leczony farmakologicznie należy pamiętać, że są leki, które mają działanie depresjogenne. Niezwykle istotne są też interakcje między nimi. Początek depresji może łączyć się z rozpoczęciem leczenia lub nadużywaniem leku. Bywa tak, że ze względów klinicznych odstawienie leku, zastąpienie go czy nawet zmniejszenie dawki jest niemożliwe. Wówczas są wskazania do leczenia przeciwdepresyjnego.

Depresja może mieć znaczny wpływ na przebieg chorób somatycznych, wyniki leczenia, rokowanie czy też proces rekonwalescencji. Depresja u chorych oddziałów somatycznych jest bardzo często niezauważana i co za tym idzie nie rozpoznawana i nie leczona. Dotyczy to około 75% chorych z depresją.

Poniżej przedstawiono somatyczne przyczyny depresji oraz wykaz leków, przy których stosowaniu może wystąpić depresja.
    SOMATYCZNE PRZYCZYNY DEPRESJI
  • Choroby narządów miąższowych (niewydolność wątroby, niewydolność nerek)
  • Choroby układowe (RZS, toczeń rumieniowaty układowy)
  • Infekcje (gruźlica, kiła, AIDS, grypa, WZW, mononukleoza)
  • Niedobory witamin (tiamina, cyjanokobalamina, kwas foliowy)
  • Nowotwory
  • Przeszczepy narządów
  • Zaburzenia hormonalne i inne zaburzenia przemiany materii (nad- i niedoczynność tarczycy, nad- i niedoczynność przytarczyc, zespół Cushinga, choroba Addisona, niewydolność przedniego płata przysadki, cukrzyca, porfiria, okres przekwitania, okres okołoporodowy, okres przedmiesiączkowy)
  • Zatrucia (tal, ołów)

    PRZYCZYNY DEPRESJI ZE STRONY OUN
  • Procesy zwyrodnieniowo-zanikowe (choroba Alzheimera, pląsawica Huntingtona, choroba Wilsona, choroba Parkinsona, stwardnienie rozsiane)
  • Guzy mózgu
  • Choroby naczyniowe (miażdżyca naczyń mózgowych, nadciśnienie tętnicze, udar)
  • Padaczka
  • Stany pourazowe

    LEKI I ŚRODKI, PRZY STOSOWANIU KTÓRYCH MOŻE POJAWIĆ SIĘ DEPRESJA
  • Leki hipotensyjne (rezerpina, klonidyna, beta-blokery, hydralazyna
  • Neuroleptyki (haloperydol, chloropromazyna, flufenazyna)
  • Steroidy
  • Hormonalne środki antykoncepcyjne
  • Antagoniści kanału wapniowego (werapamil, nifedypina)
  • Leki dopaminergiczne (L-dopa, bromokryptyna)
  • Pochodne benzodiazepiny
  • Leki przeciwhistaminowe (cimetydyna)
  • Leki przeciwgruźlicze (izoniazyd, etionamid)
  • Leki przeciwnowotworowe (winkrystyna, winblastyna)


   




Grupy wsparcia i warsztaty prozdrowotne dla osób z doświadczeniem zaburzeń zdrowia psychicznego

wiecej>>>


Instytut Konsultacyjno-Terapeutyczny INVERSA

wiecej>>>


Zapraszamy do współpracy lekarzy, psychologów i psychoterapeutów!

wiecej>>>


23 lutego ruszyła druga edycja kampanii społecznej "Twarze depresji. Nie oceniam. Akceptuję."
wiecej>>>


 

© Stowarzyszenie APD 2004 designed by C A N O N I A